En Yaygın At Hastalıkları



Haydi bugün şu canım hayvanların pek sık karşılaştıkları at hastalıklarına bir göz atalım. Onları yakından tanıyalım, bir sıkıntı olduğunda hemen fark edelim ve müdahalede bulunalım. Şunu da unutmayalım ki bugün yazacaklarım yalnızca girizgah olacak. Şöyle bir üstünden geçeceğiz.

AT HASTALIKLARI 

Hassas canlılardır atlar. Yalnızca fizikî değil, ruhî olarak da hastalanırlar. Birçok virüsün yol açtığı çeşitli bulaşıcı at hastalıkları olduğu gibi, ruh sağlıkları da zaman zaman bozulabilir. Kimi rahatsızlıklar kısa sürede geçse de bazıları ölümcüldür. Gelin öncelikle en yaygın at hastalıklarını alt alta sıralayalım:

  • Sancı
  • Uyuz
  • Su Sakağısı
  • Tetanoz
  • Ruam (Mankafa) Hastalığı
  • Ensefaliti
  • Eklem Rahatsızlıkları
  • At Vebası
  • Pazartesi Hastalığı (Azotüri)
  • Frengi
  • Bornaschen
  • Kolik
  • Uyuz
  • Tetanoz 
  • Hiperlipidemi
  • Dermatophilosis
  • Karaciğer Yetmezliği
  • Dermatitis Gangrenosa
  • Botulism
  • Yakın Doğu At Ensefalomiyelitisi (Borna)
  • Antraks
  • Anemi
  • Şarbon
  • Baldıran Otu Zehirlenmesi
  • Basur Otu Zehirlenmesi

Gördüğünüz gibi bu duyarlı canlılar yaşamları boyunca birçok at hastalığı ile karşı karşıya kalıyorlar. Şimdi dilerseniz sonraki içeriklerimizde bunları tek tek açalım. Ben bugün atlarda kalıtsal kusurları ve kalıtım, seleksiyon gibi başlıkları incelemek istiyorum.

ATLARDA GÖRÜLEN KALITSAL KUSURLAR NELERDİR?



Bir türe ait özelliklerin nesilden nesle aktarılması olayına kalıtım denilir. Basitçe böyledir. Bir atın kalıtsal bir kusuru varsa ya ölü doğar ya da doğumdan kısa bir müddet sonra ölür. Bu sebepten de at yetiştiricileri bu ölümlere farklı sebepler yükler, kalıtsal kusuru fark etmez ya da araştırmazlar. Oysaki atlarda çok fazla kalıtsal kusur olduğu ilmî olarak ortaya konmuştur.

Yetiştiriciler kusursuz bir tay elde etmek için tay verimine büyük önem verirler. Bunu başarabilmek için çevresel koşullarının, damızlık yapılacak aygır ve kısrağın kalıtsal yapısı iyileştirilmeye çalışılır. Atlarda yararlı ve zararlı olmak üzere iki çeşit gen vardır. İsminden de anlaşılacağı gibi atlarda kalıtsal kusurlara sebep olanı zararlı genlerdir. Kendi içinde de üçe ayrılır: Öldürücü genler, yarı öldürücü genler, sub vital genler.

Öldürücü genler: Doğumdan sonra ya da önce ölüme yol açar.

Yarı öldürücü genler: Uzun vadede ölüme sebebiyet verirler. Bu genleri taşıyan at, döl verebilir.

Sub vital genler: Öldürmez ancak yaşamı zorlaştırır yahut üremeye olumsuz yönde etki eder. 

Bu tip genlerin kendini göstermesi çoğunlukla akraba evliliğinde görülür. Yarışçılıkta inbreeding diye bir tabir vardır. Annesi ve babası akraba olan atlardır bunlar. Ya ölürler, ya şampiyon olurlar ya da çok başarısız kalırlar. 

CRYPTORCHIDISM 

Testislerle alakalı bir kusurdur. Testis, yumurtalık torbasına inemez. Eğer biri inemiyorsa aygır dölleme yapabilir. İkisi inemiyorsa da aygır da dişilik davranışları da görülür çünkü testosteron hormonu az da olsa salgılanır.

HEMOLYTIC ICTERUS

Nadir görülür. Bir tay ağız sütü emiyorsa alyuvarları parçalanır ve bu da ölümle neticelenir. Bu duruma yol açan antikor ise kısrağın kolostrumunda bulunur. Ölüm genellikle sütü emdikten birkaç gün sonra olur. Bunun önüne geçmek de mümkündür. Eğer kısrak doğum yapmadan önce sütü kontrol edilir ve bu tip zararlı antikorların varlığı tespit edilirse tay, biberon ile beslenir. Ta ki anne sütü normale dönene dek.

KANAMA HASTALIĞI

Cinsiyete bağlı kalıtımsal bir hastalıktır. Tıpkı insanda görülen hemofilide olduğu gibi kanın geç pıhtılaşması olayıdır. 

BEYAZ GEN HASTALIĞI

Bu hastalığın farkına varmak biraz güçtür. Beyaz renkli atlarda görülür. Doğurganlıkları çok düşüktür. 

BAĞIŞIKLIK HASTALIĞI

Arap atlarında rastlanılır. Hastalıklara karşı direnç çok düşüktür. 

MELANOM

Kanser hastalığıdır. Her renkte atta görülse de kır atlarda daha yaygındır. Anüste başlayan kanser vücuda yayılarak ölüme yol açar.

ANÜS TIKANIKLIĞI

Anüsün olmaması durumudur. Sebebi kesin olarak tespit edilememiş ilginç bir olgudur.

ABRASİ

Ön bacakları olmayan tayın doğumdan sonra ölümüyle sonuçlanır.

BOYNUZLULUK

Adı üstünde, tayların boynuzlu doğması olayıdır.

Daha pek çok kalıtsal kusur olsa da bugünlük bu kadar yeteceğini düşündüğümden at hastalıkları ile alakalı ilk yazımı burada bitiriyorum. Seleksiyona da sonra bakarız. Ha bir de yarış atı hastalıklarını okumayı unutmayın. Yoruldum vallahi! 


Yorum Gönder

0 Yorumlar