Türklerde Atlarla İlgili İnanışlar

 

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ

ATA DAİR TÜRK İNANÇ SİSTEMİ

Çok ilginç batıl inançlarımız var. Var diyorum çünkü günümüzde de bazı Türk toplulukları arasında uygulanan bir inanç bu. At, rengine göre şifa verir. Kurban edilen atın rengine göre, deva olduğu hastalığın çeşidi de değişiyor. Mesela doru bir at mı kurban ettiniz, o zaman veremi de başınızdan def ettiniz demektir. Gök at baş ile ilgili, boz at karın ve göğüs, sarı atlar da romatizmayı sizden uzak tutacaktır. Böyle düşünüyor, böyle inanıyor eskiler.

Sadece bununla kalsa iyi Yakutlar, Cöhögöy şeklinde bir inanışa sahipler. Buna göre at tanrısı olan bu Cöhögöy'ün elinde bir ip var ve yılkı atlarına benzetilen insanlar da bu ipin ucunda bağlı. Ayrıca Serge adı verilen at bağlama direğinin de üç dünyayı bir arada tuttuğu düşünülüyor. Hangi üç dünya diye sormayın. Yerin altındaki karanlıklar dünyası, insanların yaşadığı orta dünya ve gök insanlarının yani tanrılaşanların yaşamını sürdürdüğü gök dünyası. 

Kır atın zenginlik belirtisi olduğu ve Tanrı Ülgen'e kurban olarak yalnızca bu renk atların seçildiği de bir başka gerçek. Türk milletinin hayatında bu kadar yer etmiş bir hayvanın çaldırılması çok ayıplandığı gibi, at hırsızlığının cezası ölümdür. 

TAKVİMLERDE ATLAR

Zaman nedir? Salise, saniye, dakika, saat, gün, hafta, ay, yıl, yüz yıl, bin yıl ile ölçülebilir mi? Einstein'e göre zaman kesinlikle bu değil çünkü doğrusal bir kavram değil. Dördüncü boyutu temsil ettiğine inanılan zaman, bükülebilen, bir andan diğerine sıçramayı mümkün kılan bir kavram. Bu hipotez daha sonra deneylerle de ortaya konarak teori hâlini almıştır. Gerçek olarak kabul edilebilmesi için ise zamanda yolculuğun mümkün olduğunun kanıtlanması gerekiyor.




Zaman mefhumuna büyük ilgi duyan ve binlerce yıl önce onu ölçmek için takvimler icat eden Türk milletinin 12 Hayvanlı Türk Takvimi'nde ata da yer vermesi tesadüf değildir. At yılında doğanların hareketli, savaşçı ve avcı oldukları inanışı da çok yaygındır. Diğer yıllara da çeşitli isimler verilmiş, birçok anlam yüklenmiştir ancak ata savaş, hız, cesaret, av gibi özel anlamlar yüklenmesinin Türk sosyal hayatında atın yerini anlamamız açısından önemli olduğunu düşünüyorum. 

ÖLÜMDEN SONRA ATLAR

İtalya dahil yer yüzünün birçok yerinde keşfedilen kurganlarda at ile gömülen soylu Türkler bulunmuştur. Ölümden sonra yaşam inancının bir sonucu olan bu ritüelin amacı yeniden dirilişte bu kişilerin atlarıyla yeniden buluşacaklarına inanılmasıdır. Altay ve Moğolistan bölgesinde daha yaygın olan bu uygulama Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerine kadar süregelmiştir. O dönemde atla gömülme olmasa da bir kişi öldüğünde çadırının etrafında atla dönüldüğünü, bir yas alameti olarak atın sırtına eyerin ters vurulduğu yazılı kaynaklarda mevcuttur. 

ATLARLA İLGİLİ DİĞER İNANIŞLAR

At, Türkler için o kadar anlam ve önem ihtiva eder ki buna ilişkin gelenek ve inanışları sayarak bitiremeyiz. Tanrı'nın atı yer yüzüne gönderdiğine, at sırt üstü yatarsa havanın bozulacağına, hamile bir kadın atla çok gezer kolay doğum yapacağına, at nalının nazarı önlediğine (hâlâ uygulanır), rüyada at görmenin dileklerin gerçekleşeceğine dalalet ettiğine, yön tariflerinde atın doğuyu işaret ettiğine inanılırdı. Diğer yönler ise şöyleydi: Kuş güney, balık kuzey, ayı batı. 

Türklerde atlarla ilgili inanışların üzerinden şöyle bir geçtik. Atlarla ilgili yazmaya, çizmeye, konuşmaya, anlatmaya devam edeceğiz. Bizi takip edin. 


Yorum Gönder

0 Yorumlar